Polecamy:
 

 

Literatura

 

   Rosyjska literatura powstała na przełomie X-XI w. w związku z rozwojem piśmiennictwa i kultury feudalnej Rusi. Jej fundamentem stała się ustna twórczość ludowa - tzw. byliny, skazy, pieśni, legendy i inne przejawy folkloru. W rozwoju staroruskiej literatury XI-XIII w. znaczną rolę odegrały integralne związki Rusi z Bizancjum i kulturą południowosłowiańską, skąd przeniesione zostały na Ruś m.in. wzorce literatury religijnej.
   W początku XII w. rozwijało się piśmiennictwo, m.in. w ośrodkach kulturalnych Nowogrodu, Kijowa, Smoleńska. Pierwsze wybitne dzieła to m.in.: Powieść minionych lat i Pouczenie Władimira Monomacha (1096-1099). Największym osiągnięciem staroruskiej literatury XII w. było Słowo o wyprawie Igora (ok. 1185).

Odrodzenie w literaturze rosyjskiej

   W końcu XV - połowie XVI w. powstała literatura ogólnoruska, w XVII w. pojawiły się pierwsze utwory antyfeudalne, satyryczne lub wręcz "heretyckie", jak Żywot protopopa Awwakuma (1672-1675). Pod koniec XVII i na początku XVIII w. pojawiły się nowe gatunki: kazanie publicystyczne (Teofan Prokopowicz) oraz literatura fabularna, zapoczątkowana przez A.D. Kantemira.

Klasycyzm

   Lata 30.-70. XVIII w. to okres klasycyzmu - powstawały wówczas dzieła nacechowane patosem, nierzadko z akcentami satyry (M.W. Łomonosow, A.P. Sumarokow). W 2. połowie XVIII w. nastąpiło ożywienie życia kulturalnego (m.in.: otwarcie Uniwersytetu Moskiewskiego w 1755, powstanie Teatru Rosyjskiego w Petersburgu w 1756, założenie czasopism literackich, wydawano dzieła wybitnych pisarzy).

Literatura schyłku XVIII i XIX wieku

   W końcu XVIII w. w literaturze rosyjskiej zaznaczyły się przeciwstawne tendencje - zachowawcze (G.R. Dierżawin), sentymentalistyczne (N.M. Karamzin) oraz rewolucyjne (A.N. Radiszczew).
   Wybitnym przedstawicielem romantyzmu początku XIX w. był W.A. Żukowski, twórca poematów, elegii i ballad. Rewolucyjny nurt romantyzmu znalazł wyraz w twórczości poetów dekabrystów (K.F. Rylejew, A.I. Odojewski, W.K. Küchelbecker i inni). Ostrą krytykę ustroju i dawnej mentalności zawierała twórczość A.S. Gribojedowa. Największym pisarzem tego okresu był A.S. Puszkin.

Sytuacja literatury rosyjskiej w XX wieku

   Wiek XIX dał literaturze światowej takich pisarzy, jak: M.J. Lermontow, F.I. Tiutczew, N.W. Gogol, I.S. Turgieniew, N.A. Niekrasow, A.N. Ostrowski, N.S. Leskow, F.M. Dostojewski, L.N. Tołstoj, A.P. Czechow, a także wybitnych myślicieli, krytyków i filozofów (A.I. Hercen, W.G. Bieliński, N.G. Czernyszewski, N.A. Dobrolubow).
   Przełom XIX-XX w. przyniósł nastroje rozczarowania, powstały ugrupowania pisarzy o orientacjach dekadenckich (D.S. Mereżkowski, Z.M. Gippius), a także grupy poetów akmeistów (A.A. Achmatowa, N.S. Gumilow, O.E. Mandelsztam), symbolistów (A.A. Błok, K.D. Balmont, W.J. Briusow) oraz futurystów (D.D. Burluk, W.W. Chlebnikow, W.W. Majakowski). Inni pisarze (A.S. Sierafimowicz, A.I. Kuprin, I.A. Bunin, W.G. Korolenko) kontynuowali nurt realistyczny, nawołując do rewolucyjnych przemian (M. Gorki).
   Po rewolucji 1917 w literaturze rosyjskiej dominował patos historycznych przemian, szczególnie widoczny w twórczości poetyckiej W.W. Majakowskiego. Niektórzy pisarze z kręgu symbolistów nadawali swym utworom wydźwięk wręcz apokaliptyczny (A.A. Błok, W.J. Briusow). W latach 20. rozwinął się talent poetycki S.A. Jesienina i E.G. Bagrickiego, znaczące utwory publikowali: A.N. Tołstoj, J.K. Olesza, B.I. Pilniak, I.E. Babel.
   Powstały liczne ugrupowania literackie zajmujące skrajne pozycje, przeciwko którym wystąpiła najmocniejsza organizacja RAPP. Zaostrzenie walk na froncie literackim i coraz wyraźniejsze upolitycznienie literatury spowodowało falę emigracji rosyjskich literatów na Zachód (wyemigrowali m.in.: I.A. Bunin, A.I. Kurpin, M.I. Cwietajewa).
  W latach 30. okrzepło pisarstwo K.G. Paustowskiego, I. Ilfa i J.P. Pietrowa, M.A. Bułhakowa. Wyraźnych kształtów nabrał nowy kierunek w literaturze rosyjskiej, zwany realizmem socjalistycznym, zatwierdzony oficjalnie przez utworzony w 1934 Związek Pisarzy ZSRR. W latach II wojny światowej przeważała publicystyka, nowelistyka, a zwłaszcza poezja. Wśród pisarzy wyróżnili się: A.N. Tołstoj, I.G. Erenburg, W.S. Grossman, K.M. Simonow, z poetów zaś - A.T. Twardowski, P.G. Antokolski, M.I. Aliger, W.M. Inber.

Realizm socjalistyczny

   Okres powojenny cechuje całkowita dominacja realizmu socjalistycznego. Potępieni przez oficjalne kręgi partyjnych decydentów, "bezideowi i apolityczni" pisarze (A.A. Achmatowa, M.M. Zoszczenko i inni) na długie lata zostali odsunięci od czynnego udziału w życiu literackim, preferowani byli pisarze realizujący linię partii, np. W.P. Ażajew, S.P. Babajewski. Wypowiadali się jednak nadal pisarze znaczący, jak: W.F. Panowa, W.S. Grossman.

Czas "odwillży"

   Po śmierci J.W. Stalina nastąpił "odwilżowy" okres lat 60., olbrzymią popularność zyskała poezja zbierająca tysiączne audytoria na publicznych spotkaniach z twórcami. Do czołówki "pokolenia lat 60." należeli: J.A. Jewtuszenko, B.A. Achmadulina, A.A. Wozniesienski, R.I. Rożdiestwienski, N.N. Matwiejewa, B.S. Okudżawa, W.S. Aksionow.
   Na fali "odwilży" powróciły do czytelników utwory A.A. Achmatowej, M.I. Cwietajewej, O.E. Mandelsztama, w 1966-1967 opublikowano po raz pierwszy w periodyku Moskwa powieść M.A. Bułhakowa Mistrz i Małgorzata (1928-1940). Wśród prozaików renomę zdobyli: J.M. Nagibin, P.L. Proskurin, W.G. Rasputin, W.P. Astafjew, J.W. Trifonow, W.M. Szukszyn, J.P. Bondariew.
   Powstała nowa odmiana refleksyjnej, dokumentalnej prozy zawierającej filozoficzne uogólnienia (W.P. Katajew, A.N. Rybakow, G.J. Bakłanow). Okres ten wyzwolił nowe tendencje wolnościowo-demaskatorskie, nadal jednak cenzura ograniczała swobodę wypowiedzi.
   W latach 70. i 80. szeroką działalność rozwinął tzw. samizdat (literatura "drugiego obiegu", wydawana nielegalnie). Wielu pisarzy wyemigrowało na Zachód (I.A. Brodski, W.S. Aksionow, G.N. Władimow, A.I. Sołżenicyn), mimo ograniczeń pojawiły się nie drukowane dotąd dzieła W.T. Szałamowa, M.A. Bułhakowa, B.A. Pilniaka, A.P. Płatonowa, N.S. Gumilowa.
   W dramaturgii na czołowych miejscach uplasowały się sztuki A.W. Wampiłowa, A.I. Gelmana, autorów z kręgu grupy OBERIU ("teatr absurdu"). Swoistą syntezę dotychczasowych doświadczeń i wizji przyszłości zaprezentowała nowa fantastyka (A.N. i B.N. Strugaccy, K. Bułyczow i inni).

Współczesność

  Radykalne przemiany lat 90. stworzyły całkowicie nową, nadzwyczaj złożoną sytuację w literaturze rosyjskiej (trudności ekonomiczne, uszczuplenie rynku księgarskiego, drastyczne zmniejszenie nakładów, upadek roli związków twórczych itd.), toteż zaczyna ona dopiero kształtować swoje nowe oblicze i uświadamiać sobie własną tożsamość.

www.portalwiedzy.onet.pl

W ramach naszej witryny stosujemy pliki cookies w celu świadczenia Państwu usług na najwyższym poziomie. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu końcowym. Możecie Państwo dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących cookies.